De geologie van België

iDevice-pictogram Beknopte samenvatting

België is een klein land met een rijke ondergrond. Het land heeft afzettingen van zowat alle geologische perioden. Denk maar aan de polders, de Vlaamse heuvels in de Vlaamse Ardennen, het Kempisch plateau, de Brabantse leemstreek, Maasvalleien, de beboste Ardennen en de Hoge Venen. Om nog maar te zwijgen over de verschillende delfstoffen in onze bodem zoals steenkool, veen, klei, zand, grind, enzovoort.

Het is dan ook belangrijk om het hoofd boven water te houden en dit educatief project aan te vangen met een -weliswaar beknopte- samenvatting van de grote geologische eenheden waarop België is gevormd.

Ruim gerekend kan men België indelen in drie grote eenheden (zie ook onderstaande geologische kaart van België):

  1. Paleozoïsche sokkel
  2. Mesozoïsche en Cenozoïsche deklagen
  3. Quartaire mantel

Kaart: De geologische kaart van België

Bron: http://www.educypedia.be/general/belgie.htm

 

De paleozoïsche sokkel bevindt zich ten zuiden van de lijn Samber-Maas en bestaat uit gesteenten afkomstig van het Primair. Deze zijn sterk geplooid en gebroken onder invloed van twee gebergtevormingen die toen hebben plaatsgevonden: de Caledonische en de Hercynische orogenese.

Later werden daarop Mesozoïsche (Trias, Jura en Krijt) en Cenozoïsche (Tertiar) deklagen afgezet. Deze hebben ten noorden van Samber en Maas een noordwaartsgerichte helling van ongeveer 1 graad. Hoe meer men naar het noorden gaat, hoe dikker de afzettingslagen (sedimentlagen) worden. Zie onderstaande vereenvoudigde geologische doorsnede voor een voorbeeld. In het uiterste zuiden van het land, Belgisch-Lotharingen, dagzomen Mesozoïsche deklagen die zuidwaarts hellen en deel uitmaken van het Bekken van Parijs (één van de grote geologische eenheden in Frankrijk).

 

 

Figuur: Tertiaire deklagen in België (vereenvoudiging)

Bron: http://dov.vlaanderen.be

 

Bovenop deze deklagen bevindt zich tenslotte de quartaire mantel. Op veel geologische kaarten ontbreekt deze quartaire mantel omdat men anders een vertekend beeld zou krijgen van onze ondergrond. De quartaire mantel is namelijk maar een paar centimenter tot 2 meter dik, werd heel recentelijk (sinds 1,8 miljoen jaar geleden) afgezet maar bedekt grote delen van Laag- en Midden-België en hier en daar delen van Hoog-België.

 

Figuur: De geologische tijdschaal

Bron: http://dov.vlaanden.be

 

Ons land heeft zowel mariene als continentale afzettingen. Mariene afzettingen zijn afzettingen gevormd in zee. Ons land werd verschillende keren overspoeld door de zee die daarbij dikke pakketten sediment afzette en daarna terugtrok. Dit ging zo verscheidene keren doorheen de geschiedenis. Pas vanaf het Quartair maakten mariene afzettingen plaats voor continentale afzettingen. De verschillende soorten continentale afzettingen zijn:
  • fluviatiele afzettingen (door de rivieren, synoniem voor terrasafzettingen)
  • eolische afzettingen (door de wind)
  • getijdenafzettingen (onder directe invloed van de zee)
  • hellingsafzettingen (erosie en transport naar de beekjes en rivieren toe